Þessu var lofað hér fyrir nokkru: Einu sinni var samkeppni á archcritic.com 

Góðir landsmenn!

Árið er nýtt. Hér er allt í kaldakoli. Gleðilegt nýtt ár! Stjórnvöld segjast vera í björgunarleiðangri og að við megum ekki eyðileggja það starf eða trufla með lýðræðinu. Óttinn er við völd á Íslandi.

En við, fólkið í þessu landi, verðum að bægja óttanum frá, treysta á okkur sjálf og gera þær breytingar sem hér eru nauðsynlegar.

Ríkisstjórnin nýtur ekki trausts. Seðlabankinn ekki heldur, hvorki hér heima né erlendis. Og svo sannarlega ekki Seðlabankastjórar með Davíð Oddsson í broddi fylkingar. Alþingi er vanmáttugt. Pólitísk hrossakaup og spilling vaða uppi. Verkalýðshreyfingin gerir ekki neitt. Stjórnarandstaðan vill aftur til fortíðar. Skipting valdsins er í besta falli loðin. Dreifing valds fer minnkandi. Jafnrétti er ekki. Millistjórnendur gömlu, einkavæddu bankanna eru stjórnendur nýju bankanna ennþá. Og forseti Íslands er klappstýra hjá röngu liði.

Ísland er rúið trausti. Enda er stjórn landsins, ótrúlegt en dagsatt, enn í höndum sama fólks og flissaði ofaní kampavínsglösin sín um leið og það leiddi okkur fram af bjargbrúninni.

Við hin getum bara ekki axlað þær byrðar, sem þetta fólk hefur lagt á okkur, nema það víki – aðeins þannig getum við haldið áfram. Því eina raunhæfa vonin um að endurvekja traust okkar á hvert öðru og ná sátt um framhaldið er að skipa nýtt fólk í þessar stöður.

Það verða kosningar til Alþingis fyrir vorið – vorið er rétti tíminn – það er orðið algerlega óhjákvæmilegt – og þá verðum við að gjöra svo vel kjósa heiðarlegt, vandað og hæft fólk – fólk sem er hægt að treysta til að byggja hér upp að nýju og endurhlaða gildin.

Þangað til – og uppfrá því – þurfum við öll að halda vöku okkar. Veita aðhald, halda uppi samræðu og gagnrýni. Ekki bara rífa niður – heldur leitast við að vera réttlát, uppbyggileg, gagnrýnin – og hugrökk.

Bandaríkjamenn tóku þá ákvörðun í haust að veðja á Barack Obama– og það sýnir að þar heldur fólk í vonina þrátt fyrir að nánast óyfirstíganleg vandamál hrannist þar upp. Eins og um allan heim. Eins og hér.

Fleiri og fleiri telja að við, mannkynið í heild, þurfum að endurskoða, endurhugsa og endurhanna meira og minna allt. Alla okkar umgengni við jörðina, aðferðir við að afla okkur lífsviðurværis, allar okkar lífsfílósófíur og ekki síður framkomu okkar hvert við annað. Að við þurfum að finna leið til að sigla okkar sameiginlega báti eða sökkva skútunni ella.

Við sem nú erum á besta aldri stöndum frammi fyrir því að velja hvort við viljum beina kröftum okkar að því að viðhalda því kerfi og þeim geldandi hugmyndum sem okkur voru fengnar í vöggugjöf sem eru í stuttu máli ótti. Ótti við fólk sem við þekkjum ekki, óttinn við hugmyndir annarra, köld stríð, aðskilnaðarstefnur og veggir – endalausir veggir. Ef við veljum þennan kost veltum við vandanum einfaldlega yfir á börnin okkar.

Eða hvort við treystum okkur til – og nennum að leggja það á okkur – að hefjast nú þegar handa við að breyta til batnaðar – en það gerum við ekki nema leikreglurnar séu skýrar, sanngjarnar og eins fyrir alla.

Við þurfum byltingu –  núna – áður en það verður of seint. Og ég er ekkert að tala um ofbeldi eða neinn þess háttar hrylling – ég meina pólitíska,vitsmunalega og andlega byltingu. Nýjan hugsunarhátt. Byltingu í hegðun, atferli og framkomu.

Allt er uppfinning sem má taka til endurskoðunar.

Þetta er ekki neitt hippabull sem ég er að segja. Þetta er staðreynd.

Olían er að klárast og við notum mikið af henni. Við göngum nærri auðlindum sem eru ekki endurnýjanlegar. Vaxandi fátækt og ójöfnuður er staðreynd og stjarnfræðilegt ríkidæmi um það bil eins prósents af mannkyninu öllu. Mannréttindi eru fótum troðin víða um lönd og eftir 11. september 2001 hafa Bandaríkin, með Bush sem forseta og vinaþjóðir hans (eins og okkur) þrengt að réttindum borgara allra landa svo um munar – óttinn er við völd. Jafnrétti er ekki. Víða eru stríð, óhugnanlegir erfiðleikar og hörmungar. Trúarreglur og siðfræði ólíkra manna valda stöðugum og sífelldum árekstrum um alla  jörð. Samt viljum við öll það sama. Fegurðardrottningarnar hafa margsagt það fyrir okkur – við óskum eftir friði í heiminum og þar með öryggi og friði heima hjá okkur.

Við hér á Íslandi erum heppið fólk. Hér er ekki stríð. En hér hefur orðið þjóðargjaldþrot og siðferðilegt hrun. Það má laga með tímanum. En við skulum gera okkur grein fyrir því núna, að við – eins og allir aðrir – þurfum að vanda okkur og vera vönduð til að lenda ekki í frekari hremmingum. Við verðum að gera hér málin upp og ná sáttum.

Við erum, sem sagt, komin aftur á byrjunarreit. Við þurfum að gera róttækar breytingar strax. Höfum við hugrekki til þess?

JÁ!

–     Verum óhrædd við nauðsynlegar breytingar

–     Sýnum hugrekki og stöndum saman

 Við skulum forðast ofbeldi í lengstu lög. Við skulum tryggja velferð og framtíð barna okkar allra. Höfnum þjóðrembu. Höfnum eyðingaraflinu og einsleitninni sem fylgir heildarlausnum stórfyrirtækja. Höfnum kyrrstöðunni og óttanum sem hana nærir. Og við höfnum ykkur sem hafið framið hér landráð, hvort sem það var af gáleysi eða ásetningi.

Eftir kosningar í vor skulum við byggja upp fjölbreytt þjóðfélag í samfélagi þjóðanna. Sýnum að við lærum af reynslunni og byggjum framtíðina á fjölbreyttum atvinnuvegum, fjölbreyttum hugsunarhætti, aðferðum og þekkingu. Við tökum fagnandi öllu því fólki sem getur hugsað sé að búa hér og byggja landið upp með okkur. Við þökkum kærlega þeim sem reynast okkur vel og leggjum mikið á okkur til að reynast öðru fólki vel líka. Við höfum réttlæti, samúð, jafnrétti og lýðræði að leiðarljósi. Og við skulum nýta okkur betur þau tækifæri sem hér eru.

Hér er fullt af tækifærum – og það kostar vissulega klof að ríða röftum – en 10–15% atvinnuleysi er óásættanlegt – og alltof dýrkeypt.

Hvert sem litið er hér á Íslandi eru hlutir, vannýtt framleiðsluferli, félagsleg kerfi og strúktúrar, sem mætti endurhanna og gera skilvirkari og betri. Verkefnin eru óþrjótandi. Að sama skapi er hæfileikafólk sem er illa nýtt út um hvippinn og hvappinn, fólk sem hefur sérþekkingu á ýmsum sviðum – þekkingu sem hætta er á að deyi út eða flytji burt – og vannýtt tækifæri vegna þess að við höfum ekki lagt það á okkur að hugsa hvert verkefni til enda.

Við þurfum nauðsynlega að kjósa – af þeirri einföldu ástæðu að stjórnvöld okkar og stofnanir hafa fyrirgert trausti sínu – og traust er brýn nauðsyn. Því nú er allt nýtt. Og ég hef ákveðið að vera bjartsýn og treysta því að við breytum öll rétt. Nú er tímabært að hæft og vandað fólk bjóði sig fram. Það má engan tíma missa. Þið vitið hver þið eruð og hafið undirbúið ykkur í hópum og ein sér í haust. Gefið ykkur fram. Ykkur verður tekið fagnandi.

Geir og Ingibjörg og aðrir stjórnarmenn. Þið sem hafið ákveðið að bjarga @sumum en ekki öllum. Þið eruð í kosningabaráttu núna. Og ef þið sýnið okkur, fólkinu, ekki með afgerandi hætti að þið vinnið í okkar þágu.

Þá eruð þið búin að vera. Þið eruð á allra síðasta sjens.

Við – við sem erum ekki í klíkunni – en eigum að axla byrgðarnar af fjárglæfrum annarra óstudd – verðum að standa vaktina hér á Austurvelli.

Við verðum að standa hér saman. 

Takk. 

Hélt þennan fyrirlestur, á ráðstefnu Hönnunarmiðstöðvar Íslands „Hönnum framtíðina“ undir yfirskriftinni „Hugrekki og framtíðarsýn“.Megin inntakið í fyrirlestrinum er að hönnuðir (og reyndar allt fólk) geti breytt framtíðinni – þrátt fyrir stöðugan hræðsluáróður, reyndar blandaðan hugmyndafræði íslenskra blómabaran a.m.k. í mínu tilfelli – að svo miklu leyti sem hver og einn kýs að hafa fyrir, með því að nýta krafta sína og hæfileika hverjir sem þeir eru, til góðra verka.Ég tel að tækifærin séu mýmörg. Hvert sem litið er eru bæði hlutir, framleiðsla, framleiðsluferli (eða framleiðsluleysi), kerfi og útfærslur á kerfum samfélagsins og strúktúr almennt, sem mætti endurhanna og gera miklu betri. Að sama skapi er hæfileikafólk sem er illa nýtt út um allar jarðir og fólk sem hefur sérþekkingu á ýmsum sviðum – þekkingu sem jafnvel er deyja út, einkum í handverki og iðngreinum – og vannýtt tækifæri vegna þess að ekki er hugsað heilrænt (er það í alvöru orð?). Það er hægt að gera miklu betur með samstarfi fólks sem hefur ólíka þekkingu – þá ekki síst með því að hönnuðir kæmu að verkefnum á miklu, miklu breiðara sviði en nú gerist.Ég lagði líka áherslu á að lífsgæði væru eftirsóknarverðari en vöxtur eða peningalegur gróði fenginn á kostnað a) annars fólks (hvar sem er í heiminum) b) náttúrunnar (allt með talið) c) auðlinda sem ekki eru endurnýjanlegar.Ég átti að vera næst síðust á dagskránni (fyrir utan umræður á eftir) á eftir Össuri Skarphéðinssyni, iðnaðarráðherra – en hann boðaði forföll. Það þótti mér mjög leiðinlegt því ég hafði hugsað mér að tala sérstaklega til Össurar í ljósi þess að hann hefur, eins og sakir standa, mesta möguleika til að bregðast við kalli eftir aukinni þátttöku hönnuða og annarra skapandi stétta í mótun stefnu til framtíðar. Mér finnst heldur ekki vanþörf á að útskýra fyrir stjórnmálamönnum (en ekki bara þeim) hvað hönnun er.Ég kem til með að skutla fyrirlestrinum uppá heimasíðu minni eða hér innan tíðar. Held samt að rétt væri að skrifa einhverjar skýringar við hann fyrst því ég talaði bara frá hjartanu með þeim kostum og göllum sem því fylgja.Ég set hér að neðan myndina „Manifesto“ vegna þess að ég s.s. lagði til að íslenskir hönnuðir settu fram slíka yfirlýsingu og þetta er tillaga þar um – tillaga sem ég geri mér fulla grein fyrir að margir hönnuðir myndu segja að þeir hafi alltaf unnið í samræmi við, alla vega nokkurn veginn – en ég er ekki að leggja til að hönnuðir lýsi slíkri stefnu yfir við sjálfa sig eða aðra hönnuði – heldur við samfélagið og kynni það ráðamönnum formlega ásamt formlegri heimtingu um samstarf um mótun framtíðarsýnar.Svo hljóðaði auglýsing (á Facebook) um ráðstefnuna:Hönnum framtíðina:Fjallað verður um stöðu hönnunar í því efnahagsástandi sem við búum við í dag. Hvernig getum við sinnt nýsköpun í hönnun og látið hana verða leiðandi afl í uppbyggingu þjóðfélagsins. Við viljum horfa til baka, læra af reynslunni og nota í framtíðaruppbyggingu en ekki hverfa til baka tugi ára í lifnaðarháttum og atvinnuumhverfi.Sverrir Björnsson, Hvíta húsinu:Ekki torfkofann aftur - takk!Sigga Heimisdóttir, hönnuður:Notum sköpunarkraftinn á óvissutímumSteinunn Guðmundsdóttir, arkitekt:Finnska leiðin, hver var hún?Andri Snær Magnason, rithöfundur:Að hanna sér leið gegnum skóginnKatrín Ólafsdóttir, hagfræðingur:Hvaðan kemur hagvöxturinnDóra Ísleifsdóttir, fagstjóri grafískrar hönnunar við Listaháskóla ÍslandsHugrekki og framtíðarsýnIðnaðarráðherra, Össur SkarphéðinssonÞjóðhagslegur ávinningur hönnunarFundarstjóri er Gunnar Hilmarsson, formaður stjórnar Hönnunarmiðstöðvar Íslands 

Mér hlýnar um hjartarætur. Vona auðvitað að næst verði prjónaðar peysur og litlar stúlkur og strákar vilji fá merkið á skólatöskurnar sínar.

Hér er merki sem ég bjó til í dag. Ef þú ert sammála þá máttu gjarnan taka það og setja á þig, fötin þín, töskuna þína, bloggið þitt …Þú mátt  líka taka það og teikna uppá nýtt, t.d. með penna, spreyja það …Þú getur náð í Illustrator skjal og hi-res PDF hér.

Til aðstandenda og skipuleggjenda Nýrra tíma:Andri Sigurðsson, Birgir Þórisson, Cilla Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallgrímsson (Mundi vondi), Hörður Torfason, Jóhann Þröstur Pálmason, Kolfinna Baldvinsdóttir, Lukka Sigurðardóttir, Orri Páll Dýrason, Sara María Eyþórsdóttir og Snorri Ásmundsson.MYNDMÁL FASISMANSLitir Hitlers og nasista, blóðugrar byltingar, tilvísun í tákni til hakakrossins, skálínur byltingarinnar og hugmyndakúgunar, brottnám himinblámans úr íslenska fánanum, hnefar á lofti …Er ykkur alvara með þessu myndmáli? Eruð þið blind? Eða er þetta enn einn misvitur brandarinn?Það getur meira en verið að það sé fátt mikilvægara fyrir lýðveldið Ísland að kosningar fari fram strax. Að lýðræðið sé virkjað að nýju af krafti. Og víst hefur fólk þörf fyrir að koma saman og lýsa óánægju sinni við kjörna fulltrúa sína á þingi – og krefjast svara, opna umræðuna um framtíð lands og þjóðar.En ég vara við því að ana af stað í það ferli með myndskilaboð eins og þessi í farteskinu!Myndmál er tungumál sem allir skilja; fólk les og túlkar myndir mun auðveldlegar en það gerir sér sjálft grein fyrir. Sjálf er ég vel myndlæs og vil vara ykkur (aftur) eindregið við!Myndmálið sem þið notið til að hvetja fólk til að fylkja sér um og ganga kröfugöngu undir má auðveldlega skilja svona:Við erum ofbeldissinnar og æðum fram á völlinn undir merkjum fasismans, blóðrauðrar byltingar, ofbeldis og svartnættis. Við ætlum að taka völdin í krafti hnefaréttarins og fjöldans. Við gefum skít í lýðræðið. Okkar skoðun er sú eina rétta – ef þú hefur ekki nákvæmlega sömu skoðanir þá ert þú ekki með í okkar liði. Við völtum yfir þig.–Nú vill svo til að ég veit hver þið eruð. Í sumum tilfellum þekki ég til ykkar. Þess vegna geri ég fastlega ráð fyrir því að hér sé um vanhugsað verk að ræða.En áttið ykkur á því að nú liggur mikið við – í fúlustu alvöru – og það fólk sem tekur að sér það verkefni að tjá hugmyndir Nýrra tíma, með orðum, myndum eða verkum, VERÐUR að stíga varlega til jarðar.–Sagan stendur okkur nærri í dag. Nú er umrót um allan heim og mikilvægar en nokkru sinni á okkar tímum að standa vörð um þau gildi sem mest varða.Myndir segja sannarlega meira en þúsund orð. Ekki bulla í myndmálinu þótt réttlát reiðin yfir því hvernig komið er kraumi.Kapp er best með forsjá. Við skulum ekki láta það henda okkur að gleyma því í tilfinningahitanum.Þróun myndmáls nýrra tíma úr fasisma yfir í þjóðernishyggju með ívafi: